Rekenkamer Metropool Amsterdam
  • Amsterdam
  • Zaanstad

Transformatie zorg voor de jeugd Zaanstad

Laatste update:

Wat is de hoofdconclusie? Houdt de gemeente voldoende rekening met kansen en risico’s bij de vormgeving van het nieuwe jeugdstelsel?

Wij concluderen dat de gemeente nog beter rekening kan houden met de kansen en risico’s om te komen tot een doeltreffende en doelmatige zorg voor de jeugd. Het is positief dat de Jeugdteams ‘met volle kracht vooruit’ hebben kunnen oefenen, maar leren van andere teams moet niet vergeten worden. Dat is juist de waarde van de heterogeniteit van de Jeugdteams. Ter gelegenheid van het 10-jarig bestaan van de rekenkamer is een filmpje gemaakt over het leren van de verschillende Jeugdteams in Zaanstad.

Bestuurlijk rapport p. 21

Wat zijn de aanbevelingen?

  1. Ontwikkel een leerprogramma waarin periodiek lessen getrokken worden van de werkwijze in de Jeugdteams.
  2. Maak gebruik van de verschillen tussen de Jeugdteams om te leren wat de ‘juiste dingen’ zijn.
  3. Verhelder de regierol van de Jeugdteams.
  4. Verbeter het risicomanagement en informeer de raad transparanter over de beheersmaatregelen.
  5. Zorg dat de raad kan monitoren of aannames uitkomen.

Hoe reageert het college op de aanbevelingen?

Het college van burgemeester en wethouders geeft in de bestuurlijke reactie aan vier van de vijf aanbevelingen over te nemen. Hoewel het college het grotendeels eens is met de conclusie dat risico’s onvoldoende in beeld zijn en impliciet ook een aantal verbeteracties noemt, neemt het de aanbeveling om het risicomanagement te verbeteren niet over. De rekenkamer adviseert de gemeenteraad het college te vragen deze aanbeveling alsnog over te nemen. Aangezien de bestuurlijke reactie niet op alle punten helder is, adviseren we de gemeenteraad het college te vragen om de reactie op de aanbevelingen 1, 2 en 5 te verhelderen.

Bestuurlijk rapport p. 24-28

Wat was de aanleiding voor het onderzoek?

Met de overdracht van taken vanuit het Rijk, de stadsregio en de zorgverzekeraars is de gemeente Zaanstad sinds 1 januari 2015 bestuurlijk en financieel verantwoordelijk voor het hele scala van preventie, ondersteuning, hulp en zorg bij opgroeien & opvoeden, psychische problemen en stoornissen van jeugdigen (de transitie). Dat biedt kansen voor een betere en efficiënte zorg, maar er zijn ook maatschappelijk en financiële risico’s. Het financiële risico wordt veroorzaakt door de grote bezuinigingsopgave van het Rijk die gekoppeld is aan de decentralisatie (voor Zaanstad naar schatting ongeveer € 14,5 miljoen tot 2017). Deze bezuiniging moet worden gerealiseerd door een andere en nieuwe manier van werken (de transformatie). Het maatschappelijke risico wordt gevormd door de omvang van de operatie waarbij de kwaliteit en continuïteit van de zorg voor de jeugd gewaarborgd moeten blijven. Beide risico’s vormden de aanleiding om al tijdens de voorbereidingsfase van de gemeente onderzoek te doen naar de decentralisatie van de zorg voor de jeugd.

Bestuurlijk rapport p. 7; Onderzoeksrapport p. 5-6

In hoeverre is het onderzoek nog relevant, nu de transitie is afgerond?

Hoewel de transitie is afgerond, geldt dit niet voor de transformatie van de zorg voor de jeugd. De nieuwe manier van werken komt niet in één keer tot stand en verloopt niet in één keer vlekkeloos. Omdat de gemeente Zaanstad nog geen onderzoek had gedaan naar de vijf Jeugdteams hebben wij besloten om dit te doen. Ons onderzoek kan gezien worden als een tussenbalans van de nieuwe jeugdhulpverleningsstructuur, aan de vooravond van de decentralisatie van de Jeugdzorg. Het onderzoek van de rekenkamer wijst op een aantal blijvende aandachtspunten en laat zien op welke onderdelen het leren van de nieuwe werkwijze beter kan.

Bestuurlijk rapport p. 22-24; p. 37-38

Hoe luidt de centrale onderzoeksvraag?

In hoeverre houdt de gemeente Zaanstad bij het vormgeven van het nieuwe jeugdzorgstelsel (transformatie) in voldoende mate rekening met kansen en risico’s om te komen tot een doeltreffende en doelmatige zorg voor de jeugd?

Bestuurlijk rapport p. 7; Onderzoeksrapport p. 15 

Wat is de transitie van de zorg voor de jeugd?

Sinds 1 januari 2015 zijn gemeenten bestuurlijk en financieel verantwoordelijk voor het hele scala van preventie, hulp en zorg bij opvoeden en opgroeien, psychische problemen en stoornissen bij jeugdigen. Dit wordt de transitie van jeugdzorg genoemd. Voor dit nieuwe jeugdstelsel is in 2015 voor Zaanstad circa € 33,7 miljoen beschikbaar. 

Wat is de transformatie van de zorg voor de jeugd?

De bestuurlijke transitie gaat gepaard met een inhoudelijke vernieuwing van de hulp aan jeugdigen en hun ouders. Het Rijk wil dat, met de overdracht van taken, de zorg voor de jeugd eenvoudiger, efficiënter en effectiever wordt. Het is de bedoeling dat er betere preventieve zorg wordt geleverd, meer van eigen kracht van burgers wordt uitgegaan, jeugd en gezinsproblemen meer integraal worden aangepakt en een proces van demedicalisering en normalisering wordt ingezet. Deze andere manier van werken wordt de transformatie van de jeugdzorg genoemd. Deze nieuwe werkwijze moet een bezuiniging opleveren die voor de gemeente Zaanstad oploopt tot € 14,5 miljoen in 2017.

Bestuurlijk rapport p. 7; Onderzoeksrapport p. 5-7